Όρια στην AI στη δουλειά: τι αλλάζει για εργαζόμενους και διανομείς με το νομοσχέδιο Κεραμέως

Η υπουργός Εργασίας, Νίκη Κεραμέως, παρουσίασε στις 5 Οκτωβρίου το πρώτο σχέδιο νόμου για την τεχνητή νοημοσύνη στους χώρους εργασίας. Βάζει όρια στα προγράμματα που μοιράζουν δουλειά, αξιολογούν ή ελέγχουν τους εργαζόμενους. Τι σημαίνει όμως στην πράξη για έναν διανομέα ή έναν υπάλληλο γραφείου;

Τι είναι η «αλγοριθμική διαχείριση»

Σε πολλές δουλειές, κάποιες αποφάσεις τις παίρνει πλέον ένα πρόγραμμα και όχι ένας προϊστάμενος. Για παράδειγμα, σε μια εφαρμογή διανομής φαγητού, ο αλγόριθμος αποφασίζει ποιος αναλαμβάνει την παραγγελία και πόσα χρήματα θα πάρει. Μπορεί ακόμη και να μπλοκάρει τον λογαριασμό ενός διανομέα.

Παράλληλα, σε μεγάλες εταιρείες, προγράμματα AI διαλέγουν βιογραφικά, μετρούν την απόδοση ή φτιάχνουν τις βάρδιες. Όλα αυτά τα ονομάζουμε «αλγοριθμική διαχείριση». Μέχρι σήμερα, η Ελλάδα δεν είχε ειδικούς κανόνες γι’ αυτήν.

Τι απαγορεύει το νομοσχέδιο Κεραμέως

Σύμφωνα με το πόρισμα της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής, όπως το μεταφέρουν Τα Νέα, τα συστήματα AI στη διαχείριση προσωπικού δεν θα μπορούν να καταγράφουν και να αναλύουν:

• τη συναισθηματική ή ψυχολογική σας κατάσταση·
• τις ιδιωτικές σας συνομιλίες·
• βιομετρικά δεδομένα, όπως το πρόσωπο ή τα δακτυλικά σας αποτυπώματα·
• δεδομένα για την υγεία σας.

Με άλλα λόγια, ο εργοδότης δεν θα μπορεί να βάλει ένα πρόγραμμα να «διαβάζει» τη διάθεσή σας από την κάμερα. Ούτε θα μπορεί να ψάχνει στις προσωπικές σας συζητήσεις για να σας αξιολογήσει.

Τα νέα δικαιώματα των εργαζομένων

Επιπλέον, το νομοσχέδιο δίνει στους εργαζόμενους συγκεκριμένα δικαιώματα:

• Ενημέρωση: να ξέρετε αν ο εργοδότης χρησιμοποιεί αλγόριθμο και ποια δεδομένα σας παίρνει·
• Εξήγηση: να μαθαίνετε γιατί ο αλγόριθμος πήρε μια απόφαση που σας αφορά·
• Επανεξέταση: να ζητάτε να ξαναδεί την απόφαση ένας άνθρωπος·
• Ανθρώπινη εποπτεία: οι κρίσιμες αποφάσεις δεν θα μένουν μόνο στο πρόγραμμα·
• Υγεία και ασφάλεια: ο εργοδότης θα εξετάζει πώς επηρεάζει την υγεία σας η αυτόματη διαχείριση.

Ακόμη, πριν βάλει σε λειτουργία ένα τέτοιο σύστημα, ο εργοδότης θα πρέπει να ενημερώσει τους εκπροσώπους των εργαζομένων και να συζητήσει μαζί τους. Οι εκπρόσωποι θα συμμετέχουν και στην αξιολόγηση των αλγορίθμων, σύμφωνα με τον Οικονομικό Ταχυδρόμο.

Τι σημαίνει για τους διανομείς και τις πλατφόρμες

Το νομοσχέδιο ενσωματώνει στην ελληνική νομοθεσία την ευρωπαϊκή οδηγία 2024/2831 για την εργασία μέσω πλατφορμών. Αφορά, για παράδειγμα, όσους δουλεύουν μέσα από εφαρμογές διανομής φαγητού ή ταξί. Όλες οι χώρες της ΕΕ πρέπει να την ενσωματώσουν έως τις 2 Δεκεμβρίου 2026.

Η οδηγία προβλέπει και άλλα σημαντικά μέτρα για τις πλατφόρμες. Για παράδειγμα, την απόφαση να κλείσει ή να αναστείλει τον λογαριασμό ενός εργαζομένου πρέπει να την παίρνει άνθρωπος. Επίσης, η πλατφόρμα δεν μπορεί να συλλέγει δεδομένα όταν ο εργαζόμενος δεν δουλεύει. Ακόμη, η οδηγία βοηθά όσους δουλεύουν ουσιαστικά ως υπάλληλοι να αποκτήσουν τα δικαιώματα των μισθωτών.

Πότε θα ισχύσουν οι αλλαγές

Προς το παρόν, το κείμενο είναι πόρισμα και όχι ψηφισμένος νόμος. Το έγραψε επιτροπή με πρόεδρο τον Ιωάννη Σκανδάλη, αναπληρωτή καθηγητή Εργατικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Τώρα, το υπουργείο το συζητά με τους κοινωνικούς εταίρους, δηλαδή με τους εκπροσώπους εργαζομένων και εργοδοτών. Στη συνέχεια, θα ακολουθήσει το τελικό νομοσχέδιο και η ψήφιση στη Βουλή.

«Βασικό αντικείμενο του Υπουργείου Εργασίας είναι η βελτίωση των εργασιακών συνθηκών», δήλωσε η Κεραμέως, σύμφωνα με το Έθνος. Το υπουργείο δεν έχει δώσει ακόμη ημερομηνία για την ψήφιση.

Οι νέοι κανόνες συμπληρώνουν τον EU AI Act, που ήδη χαρακτηρίζει «υψηλού κινδύνου» την AI στις προσλήψεις. Εξάλλου, όπως δείχνει και η νέα μελέτη της Anthropic, η AI αλλάζει ήδη πολλές δουλειές. Περισσότερα για την AI στη χώρα μας θα βρείτε στην ενότητα AI στην Ελλάδα.