Οι μαθηματικοί απέναντι στις εταιρείες AI: γιατί 25 νικητές του Fields και 4.000 ερευνητές ζητούν κανόνες

Στις 8 Σεπτεμβρίου, η OpenAI ανακοίνωσε ότι ένα σύστημά της έλυσε το πρόβλημα Navier–Stokes. Είναι ένα από τα πιο διάσημα άλυτα προβλήματα των μαθηματικών. Αν η απόδειξη αντέξει, θα είναι η πρώτη λύση σε «Πρόβλημα της Χιλιετίας» μετά από 20 χρόνια. Οι μαθηματικοί, όμως, δεν πανηγύρισαν. Αντίθετα, μέσα σε τρεις μέρες, 25 κάτοχοι του μεταλλίου Fields υπέγραψαν μια σκληρή επιστολή κατά των εταιρειών AI. Το Fields είναι το «Νόμπελ» των μαθηματικών.

Τι ακριβώς ενόχλησε τους μαθηματικούς; Και τι ζητούν; Ψάξαμε τις επιστολές, τις υπογραφές και τις αντιδράσεις, ανάμεσά τους και τις υπογραφές από την Ελλάδα.

Η αφορμή: ο αγώνας δρόμου για τα διάσημα προβλήματα

Μέσα σε λίγους μήνες, οι εταιρείες AI άρχισαν να ανακοινώνουν λύσεις σε προβλήματα που απασχολούσαν τους μαθηματικούς για δεκαετίες. Τον Μάιο, η OpenAI ανακοίνωσε λύση σε ένα γνωστό πρόβλημα γεωμετρίας. Αργότερα, σύμφωνα με το Scientific American, το Claude Fable της Anthropic κατέρριψε την εικασία του Jacobian. Η εξίσωση ήταν «στο μέγεθος ενός tweet».

Το Navier–Stokes ήταν το πιο μεγάλο από όλα. Περιγράφει την κίνηση των υγρών και των αερίων. Για παράδειγμα, το νερό σε έναν σωλήνα ή τον αέρα γύρω από ένα αεροπλάνο. Σύμφωνα με το ABC, η OpenAI είπε ότι 10.000 AI agents έφτασαν στην απόδειξη μέσα σε περίπου 88 ώρες. Ωστόσο, οι ειδικοί ελέγχουν ακόμη την απόδειξη, όπως γράφει η Tufts Daily.

Το πρόβλημα μεγάλωσε όταν ο μαθηματικός Tristan Buckmaster, από το Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, κατηγόρησε την OpenAI. Σύμφωνα με το TechCrunch, ο Buckmaster δούλευε έναν χρόνο πάνω στο ίδιο πρόβλημα, μαζί με τον Levent Alpöge της Anthropic. Υποστηρίζει ότι η OpenAI «πάτησε» στη δική τους δουλειά χωρίς να τους αναφέρει. Η OpenAI απορρίπτει τις κατηγορίες, και η διαφωνία παραμένει ανοιχτή.

Η επιστολή των 25 νικητών του Fields

Στις 11 Σεπτεμβρίου, 25 κάτοχοι του Fields δημοσίευσαν μια διακήρυξη. Ο τίτλος της είναι «A Severe Misalignment of AI in Mathematics» (Μια σοβαρή απόκλιση της AI στα μαθηματικά). Ανάμεσά τους είναι ο Terence Tao, ο Peter Scholze και η Maryna Viazovska. Υπογράφουν επίσης ο Martin Hairer, ο June Huh και ο Pierre Deligne. Συγκεκριμένα, οι υπογράφοντες γράφουν ότι:

• οι εταιρείες χρησιμοποιούν τα διάσημα προβλήματα ως «διαφήμιση» για τα μοντέλα τους·
• οι εταιρείες ανακοινώνουν τις λύσεις βιαστικά, χωρίς χρόνο για σωστή γραφή και αναφορές, με «σοβαρά ζητήματα απόδοσης και λογοκλοπής»·
• οι αποδείξεις που δεν έχει ελέγξει κανείς απειλούν την αξιοπιστία των μαθηματικών·
• κινδυνεύει η «ανθρώπινη αλυσίδα» που περνά τη γνώση από τη μια γενιά μαθηματικών στην άλλη.

Ωστόσο, η επιστολή δεν ζητά να σταματήσει η AI, ούτε προτείνει συγκεκριμένους κανόνες. Ζητά «επείγουσα δράση» από μαθηματικούς, εταιρείες και κοινωνία, σύμφωνα με το Implicator. Η OpenAI, μέσω του Dan Roberts, αναγνωρίζει ότι η πρόοδος της AI στα μαθηματικά «είναι αποσταθεροποιητική». Επιπλέον, η εταιρεία απέσυρε τη χορηγία της από μια μαθηματική εκδήλωση στο Caltech, σύμφωνα με το TechCrunch.

Η Διακήρυξη του Leiden: 4.240 υπογραφές, και Έλληνες ανάμεσά τους

Η επιστολή των Fields δεν ήταν η πρώτη. Ήδη από τις 2 Ιουνίου, η Διακήρυξη του Leiden για την AI και τα μαθηματικά ζητά συγκεκριμένους κανόνες. Τη στηρίζει επίσημα η Διεθνής Μαθηματική Ένωση (IMU). Μεταξύ άλλων, ζητά από τους ερευνητές και τις εταιρείες:

• να δηλώνουν καθαρά πότε και πώς χρησιμοποίησαν εργαλεία AI σε μια εργασία·
• να περνούν όλα τα αποτελέσματα από κανονική αξιολόγηση από άλλους ειδικούς·
• να μην ανακοινώνουν νέα «αποτελέσματα» μόνο με δελτία τύπου ή blog posts·
• να υπάρχουν ίσοι όροι ανάμεσα στα πανεπιστήμια και στις εταιρείες, με δημόσια χρηματοδότηση.

Στις 4 Οκτωβρίου, η διακήρυξη είχε 4.240 υπογραφές, σύμφωνα με τη λίστα υπογραφόντων. Εμείς ψάξαμε τη λίστα για ελληνικά ιδρύματα. Βρήκαμε τουλάχιστον οκτώ υπογραφές από ερευνητές που δηλώνουν ελληνικό πανεπιστήμιο ή κολλέγιο. Συγκεκριμένα, από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και το Πανεπιστήμιο Κρήτης. Επίσης, από τα πανεπιστήμια Ιωαννίνων και Δυτικής Μακεδονίας και από ένα κολλέγιο της Θεσσαλονίκης. Ο αριθμός μπορεί να είναι μεγαλύτερος, αφού πολλοί Έλληνες μαθηματικοί δουλεύουν σε πανεπιστήμια του εξωτερικού.

Από τους κανόνες στην «ολική άρνηση»

Δεν συμφωνούν όλοι οι μαθηματικοί για το πόσο μακριά πρέπει να πάνε. Για παράδειγμα, ο Max Weinreich δημοσίευσε στις 3 Αυγούστου ένα κείμενο υπέρ της «ολικής αντίθεσης» στη χρήση AI στα μαθηματικά. Ζητά από τους συναδέλφους του να αρνηθούν εντελώς την AI. Θέλει επίσης να χρησιμοποιήσουν το κύρος τους για να αντισταθούν στην ανάπτυξή της. Παρόμοια, ο Michael Harris προτείνει συλλογική δράση, όπως έκαναν οι εικονογράφοι και οι σεναριογράφοι.

Αντίθετα, άλλοι βλέπουν την AI ως εργαλείο που ήρθε για να μείνει. Ακόμη και ο Terence Tao χρησιμοποιεί πολύ την AI στη δουλειά του. Παρ’ όλα αυτά, μιλά για «κρίση στις αξίες και στις πρακτικές μας». Ο Jacob Tsimerman, από την άλλη, προβλέπει κάτι ακόμη πιο ριζικό. Στο Scientific American λέει ότι «η AI θα γίνει πολύ σύντομα καλύτερη από τους μαθηματικούς στην έρευνα». Επιπλέον, κάποιοι, όπως ο Lior Pachter, άσκησαν κριτική και στην ίδια την επιστολή των Fields. Τη θεώρησαν βιαστική και παρατήρησαν ότι οι υπογράφοντες είναι σχεδόν όλοι άνδρες.

Τι χάνουν οι μαθηματικοί

Στο βάθος, η σύγκρουση δεν αφορά μόνο τα μαθηματικά. Αφορά το ποιος παίρνει την αναγνώριση, ποιος ελέγχει αν μια απόδειξη είναι σωστή και ποιος αποφασίζει τι αξίζει να ερευνήσουμε. Επιπλέον, υπάρχει και πρακτικός φόβος, όπως σημειώνει το Scientific American. Ανησυχούν για λιγότερες θέσεις στα πανεπιστήμια και λιγότερους νέους στα διδακτορικά.

Ο πρόεδρος της Αμερικανικής Μαθηματικής Εταιρείας, Ravi Vakil, το συνοψίζει σύντομα. «Ένα αποτέλεσμα είναι σημαντικό μόνο αν οι μαθηματικοί βρίσκουν νόημα σε αυτό», λέει. Τέλος, η ίδια συζήτηση ανοίγει και σε άλλες επιστήμες. Εκεί η AI κάνει ήδη ανακαλύψεις, όπως όταν το Claude εντόπισε ένα άγνωστο σύστημα ενζύμων. Περισσότερες αναλύσεις θα βρείτε στην ενότητα Αναλύσεις.